Kor liten kan ein kommune bli, eller kor stor bør ein kommune vere:

- for å yte innbyggjarane gode og lovpålagte tenester?

- for å vere synleg og med i samfunnsdebatten i kampen om merksemd og ordningar som sikrar framtidig handlingsrom og livskraft?

Krav til storleik – eller ikkje?

Setesdal regionråd er landets minste regionråd. Vi har gleda av å sørve og foreine 1 liten og 3 bitte små kommunar målt i folketal – men 3 store og 1 liten målt i kraftkroner. Vi er i tillegg rike på naturarv og arealressursar. Kommunane finn saman i interkommunalt samarbeid om tenesteproduksjon og sikring av kompetansemiljø. Dei nyttar regionrådet som felles talerøyr t.d. i møtet med NAV og samhandlingsreforma, og til utvikling av nye kompetansemiljø og interkommunalt samarbeid. Regionrådet er ikkje eit verkty for eller imot kommune-samanslåing, men ein måte å handtere notida på. Regionrådet er vår måte å få til mest mogleg rasjonell oppgåveløysing på.

Komparative føremoner – by og distrikt!

Vi i Setesdal høyrer naturleg til i og ønskjer å vere ein ressurs for landsdelen vår – og vi er det. Regionen vår utgjer indrefileten av Agder, uavhengig av dragingane om fylkesgrenser som også rir Sørlandet for tida. Gjennom naturressursane og rekreasjons- og ferieareala som vi stiller til disposisjon, kjenner vi oss som eit aktivum og ein del av fellesskapen med kysten og byane våre. Og vi nyt og godt av at næringsliv og vekst pregar kysten og byane på Sørlandet.

Utviding av omgrepet berekraft – utvikling av differensiert politikk for å få heilskap!

Både Aust-Agder fylkeskommune og Fylkesmannen i Aust-Agder skal har ros for at dei i praksis har syn for distrikta og utfordringane som dei har. Dette vert det mellom anna arbeidd med i den felles regionplanen Agder 2020. Om ein hever blikket til landsdels- og nasjonalnivået, presser eit spørsmål seg fram: Er det tid for å tenkje gjennom kva for distrikts- og regionpolitikk vi ikkje har for baklandet bak vekstsentra og storbyane?

Utfordringsbiletet er mykje det same om du set passarspissen i Haukeli og rissar ein sirkel i beltet innfor dagpendlaromlandet til byane, eller om du ser fylka eitt og eitt – Telemark, Agder, Rogaland , Hordaland osb. Vi har det til felles at det er krevjande for det såkalla baklandet å ta del i veksten.

Regionomgrep – eit ikkje-nivå i forvaltinga, men ein handterleg storleik framover?

Regionnivået er kan hende ein handterleg storleik i høve samordning, men per i dag er det ikkje eit forvaltingsnivå for anna enn tilfeldig dialog med styresmaktene. I ymse europeiske land er det tale om autonome regionar. Er dette noko ein kunne ta opp i eit ordskifte her, og som kunne gje nye perspektiv og strategiar? Distrikta er gjerne berarane av miljøfaktorar som sikrar økologiske berekraft som omgrep for omlandet sitt. Er det tid for ei regionutvikling som omfattar parametrar som sosial, kulturell og økonomisk berekraft, og som gjev utviklingsstrategiar for å sikre denne heilskapen? Eg trur det. Og eg ønskjer meg meiningsytringar som kan føre tankespinnet vidare, dessutan politikarar som vil forme ny politikk innafor regionutvikling med eit blikk på sjølve regionformatet!

Politikken må underbyggje og sikre vekstkraft kring byane, men òg utvikle distrikta og skape meir vekselverknad av verdistraumane for eit større omland. Vi treng eit eksperimentarium for ny regiontenking! Og vi treng handling for å snu straumen. Kvifor går ikkje styresmaktene føre med aktive grep; flytter ut attraktive kompetansemiljø og etatar, eller legg forskingsnoder ut til relevante vekstpunkt eller regionsenter for å styrkje strukturane og snu utviklinga? Vi venter på handling, men det vi får, er sentralisering av etat etter etat! Og det går langt utover ein byråkrat si fatteevne at dette er ein ønskt politikk.

Kan hende er det ein ny by- og landpolitikk for dei utvida bu- og arbeidsregionane eg etterspør? Eller gjerne ein landsdelspolitikk som svarar til særdraga og potensiala, som grip tak i ulikskapen og fremjar heilskapen?

I mellomtida held vi fram med å leve gode liv her i Rural-Noreg òg!

Vi fyller dagane med generalistoppgåver og kreative måtar å tilby spisskompetanse og spesialisttenester på – og vi møter mangfaldet av utfordringar med friskt mot!

Signe Sollien Haugå er dagleg leiar i Setesdal regionråd.